سندرم بسیار نادر راپونزل؛ گلوله مویی بزرگی که کار بیمار را به اتاق عمل کشاند - مجله عطر یاس

ناتوانی دستگاه گوارش در تجزیه کراتین و تشکیل تریکوبزوار

در اصطلاح پزشکی، به هرگونه توده خارجی متراکم و گیر افتاده در معده یا روده، بزوار (Bezoar) می گویند. وقتی منشأ این توده از موهای بلعیده شده باشد، به آن تریکوبزوار (Trichobezoar) گفته می گردد.

تارهای مو به دلیل ساختار سطحی صیقلی اما مقاوم، با حرکات دودی معده به پیش رانده نمی شوند؛ بلکه همراه با موکوس و ذرات ریز غذا درون حفره معده گلوله شده و کم کم افزایش حجم پیدا می نمایند. بروز سندرم راپونزل اغلب با اختلال وسواسی کندن مو یا تریکوتیلومانیا (Trichotillomania) و تمایل اجباری به خوردن مو یا تریکوفاژی (Trichophagia) همراه است؛ رفتارهایی که ریشه در تنش های عصبی یا زمینه های اضطرابی دارند.

ماجرای دختری 16 ساله بدون علائم آشکار روانی

گزارش موردی تازهی در مجله گزارش های موردی پزشکی (Journal of Medical Case Reports) منتشر شده است که نشان می دهد این بیماری گاهی بدون هیچ نشانه هشداردهنده ای پیشرفت می نماید. دختری 16 ساله پس از یک روز استفراغ مداوم و درد شکم به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کرد.

پزشکان در معاینات اولیه هیچ کچلی موضعی یا کم پشتی مو که نشانه رایج تریکوتیلومانیا باشد مشاهده نکردند. او سابقه اختلالات خلقی نداشت و مراحل رشد طبیعی را طی نموده بود. سی تی اسکن شکم وجود توده ای متراکم و بسیار بزرگ را نشان داد که فضای معده و ابتدای روده باریک را مسدود نموده بود.

بیمار پس از جراحی شرح داد که دو سال پیش، هفته ای یک بار حدود سه تار موی خود را می نمایده و می بلعیده است. از آنجا که این کار به صورت بسیار محدود انجام می شد، اطرافیان متوجه کاهش حجم موهای او نشده بودند. او سابقه تروما یا کودک آزاری نداشت، اما از سال ها قبل به سردردهای میگرنی همراه با استفراغ دوره ای مبتلا بود.

خروج توده مو با عمل جراحی باز

توده مو چنان طویل و گسترده بود که از انتهای معده گذشته بود و به دوازدهه (Duodenum)، یعنی نخستین بخش روده باریک وارد شده بود. به دلیل ابعاد بزرگ و امتداد توده، امکان بیرون کشیدن آن به وسیله آندوسکوپی وجود نداشت و جراحان ناچار شدند با عمل جراحی باز شکم، این تریکوبزوار طویل را خارج نمایند.

اگر انسداد روده به موقع درمان نگردد، خطر پارگی جدار گوارش، عفونت شدید صفاق (پریتونیت) و حتی مرگ بیمار وجود دارد.

پنهان کاری، شرم و ضرورت درمان های روان پزشکی

احساس شرم و انگ اجتماعی ناشی از رفتارهای وسواسی باعث می گردد بیماران تمایل خود به کندن و خوردن مو را پنهان نمایند. به همین دلیل پزشکان توصیه می نمایند در نوجوانانی که با استفراغ و دردهای شکمی مبهم مراجعه می نمایند، حتی در صورت نداشتن سابقه بیماری روانی، احتمال تریکوبزوار را در نظر بگیرند.

بیمار پس از انجام عمل جراحی و اطمینان از سلامت جسمی، داروی سرترالین (Sertraline) دریافت کرد و برای ادامه درمان و مهار رفتارهای اجباری به متخصصان رفتاردرمانی شناختی (CBT) ارجاع داده شد.

تفاوت تریکوبزوار ساده با سندرم راپونزل

بسیاری از توده های مویی درون معده باقی می مانند و از دهانه خروجی پیلور عبور نمی نمایند، اما سندرم راپونزل فرم کشنده تر و پیشرفته تری از این بیماری است. نام این شرایط از داستان تخیلی راپونزل و گیسوان بسیار بلند او الهام گرفته شده است.

در این سندرم، بخش اصلی گلوله مو درون معده جا خوش می نماید، اما یک دم دراز از الیاف مو از پیلور عبور نموده و در طول روده باریک امتداد می یابد. این امتداد طولی می تواند عملکرد حرکتی روده ها را کاملاً فلج کند و دیواره روده را در اثر سایش دچار خونریزی و نکروز بافتی کند.

سنگ بزوار در تاریخ؛ از پادزهر افسانه ای شاهان تا جراحی مدرن

کلمه بزوار ریشه در زبان فارسی کهن و واژه پادزهر دارد. در قرون وسطی و دوران باستان، سنگ های به دست آمده از دستگاه گوارش بزهای کوهی و بعضی نشخوارنمایندگان به عنوان پادزهری در برابر سموم شناخته می شدند و پادشاهان آن ها را با قیمت های گزاف تهیه می کردند تا درون جام های نوشیدنی محلی خود بیندازند.

پزشکی مدرن نشان داد که این سنگ های افسانه ای خاصیت درمانی ندارند؛ تجمع الیاف غیرقابل جذب نظیر مو، الیاف گیاهی یا داروها درون دستگاه گوارش انسان، شرایطی خطرناک است که تنها با تیغ جراحی و مداخلات روان پزشکی درمان می گردد.

منبع: Journal of Medical Case Reports

پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)

این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:

• عکاسی و سینما در فراوری تصویر با هوش مصنوعی: پرامپت زاویه دوربین، نورپردازی، لنز و فضاسازی
• 99 دستور طلایی ویرایش پرتره و استایل در هوش مصنوعی مولد تصویر (راهنمای جامع پرامپت نویسی)
• پرتاب پیروز موشک اسپکتروم آلمان و فتح مدار زمین از خاک اروپای غربی
• درگذشت آدا یونات؛ بلورشناسی که ساختار ریبوزوم را کشف کرد
• دو رسانه خبری دیگر از OpenAI و مایکروسافت به دلیل نقض حق نشر شکایت کردند
• انتشار Audacity 4.0 با ظاهری تازه | بزرگ ترین به روزرسانی سال های اخیر